Mede dankzij donaties aan de AVL Foundation hebben artsen en onderzoekers van het Antoni van Leeuwenhoek een AI-model gemaakt dat kan zien of behandelingen tegen longvliestumoren aanslaan. Veel beter dan artsen dat kunnen. Het model geeft patiënten meer zekerheid en een passendere behandeling, en het verandert radicaal hoe artsen tumoren meten. “We verwachten dat dit bij veel andere tumorsoorten ook kan gaan helpen.”
Om te zien of een behandeling aanslaat, kijken artsen op scans of een tumor groeit of krimpt. Daarvoor meten ze de doorsnede van tumoren. Bij longvlieskanker (mesothelioom) is dit moeilijk, omdat deze in een dunne, grillige laag langs de longwand groeit. Waar meet je dan de doorsnee om te achterhalen of de therapie werkt? Dit leidt tot onzekerheid en frustratie bij patiënten en artsen.
AI-experts, radiologen en longartsen van het Antoni van Leeuwenhoek en bijbehorend Nederlands Kanker Instituut hebben dit probleem nu opgelost. Ze maakten samen het AI-model ARTIMES, dat de gehele inhoud van een tumor kan meten, en die bovendien kan vergelijken met eerdere scans. “Voor een mens is dit niet te doen”, zegt longarts Sjaak Burgers. “Het is moeilijk en tijdrovend om van elke pixel aan te geven of het tumorweefsel is of niet. Checken of het AI-model het goed heeft gedaan gaat wél eenvoudig.”
Beter dan mensen
“Wereldwijd zijn we de eersten die laten zien dat AI hierin beter is dan de mens, en dat artsen hier hun beslissingen op kunnen baseren”, zegt Kevin Groot Lipman, technisch geneeskundige en leider van het onderzoek dat vandaag in het toonaangevende tijdschrift Lancet staat. De onderzoekers bouwden en testten het AI-model met behulp van radiologen en meer dan 11.000 CT-scans van ruim 2.000 patiënten uit 121 ziekenhuizen wereldwijd.
Longartsen in het AVL hebben het model omarmd. Dat zij het zo snel na ontwikkeling al kunnen gebruiken is niet vanzelfsprekend. Met alleen een AI-model dat het tumorvolume meet, weten ze namelijk nog niet wanneer een behandeling te starten of stoppen. Daarom pakten de onderzoekers direct door en maakten ook richtlijnen om artsen daarin te ondersteunen.
Controle door arts
“We kunnen nu veel beter beoordelen hoe een tumor reageert op een behandeling”, vertelt Burgers. “Als het niet aanslaat, ontdekken we dat bovendien eerder dan voorheen. Daardoor kan een patiënt eerder stoppen en zo mogelijk overstappen op een andere behandeling. Dit biedt niet alleen zekerheid, maar bespaart onze patiënten onnodige bijwerkingen, en de zorg kosten.” De metingen van het AI-model worden áltijd gecontroleerd door een arts.
Door de huidige EU-regelgeving mogen vooralsnog alleen artsen in het AVL het model gebruiken, omdat het daar ook ontwikkeld is. “We willen uiteraard dat patiënten wereldwijd hier baat bij hebben,” zegt Groot Lipman. “We werken eraan om het model goedgekeurd te krijgen voor toepassing in andere ziekenhuizen. We kijken ook reikhalzend uit naar een voorstel dat de EU heeft liggen om de goedkeuring van dit soort medische hulpmiddelen te versimpelen.”
Shock
“Ik verwacht dat dit model een shock gaat zijn voor artsen en onderzoekers buiten het mesothelioomveld”, voorspelt hij. Onderzoekers wereldwijd kunnen vanaf vandaag zelf aan de slag met het mesothelioom AI-model, dat openbaar online staat. Het AVL test intern ook al AI-modellen voor longkanker en hersen-uitzaaiingen. “Dit gaat een heel nieuw onderzoeksveld openen. We verwachten dat AI bij veel andere tumorsoorten ook kan gaan helpen.”
Het model verbetert naar verwachting ook de zoektocht naar nieuwe behandelingen, door klinische studies betrouwbaarder en efficiënter te maken. In een test met gegevens van 8 klinische studies liet het onderzoeksteam namelijk zien dat de AI-metingen veel nauwkeuriger zijn dan de momenteel gebruikte criteria (zie kader). “Daardoor kunnen we bij het testen van nieuwe behandelingen beter meten of ze werken en of patiënten er langer door leven.”
Tumoren meten
Artsen gebruiken wereldwijd al decennia bepaalde criteria om het effect van kankerbehandelingen op tumoren te meten: de RECIST-criteria (Response Evaluation Criteria in Solid Tumors). Het idee hierachter is dat als artsen CT- en MRI-scans op basis van steeds diezelfde criteria beoordelen, de uitkomsten in dezelfde ‘taal’ zijn en goed te vergelijken met elkaar. Inmiddels is er internationaal wel kritiek op de criteria, omdat ze (vaak) niet goed voorspellen hoe het patiënten vergaat. De nieuwe ARTIMES-criteria zijn bij longvlieskanker in ieder geval nauwkeuriger. Ze meten het tumorvolume, in plaats van -doorsnedes, en voorspellen beter hoe lang patiënten leven.
Comments are closed.